Kafka :Speurtocht naar het Slot

 

Kafka, Franz

 Franz Kafka en Max Brod waren boezemvrienden, maar vooral cruciaal voor de literatuurgeschiedenis. Dankzij Brod werd Kafka wereldberoemd. Brod negeerde Kafka's uitdrukkelijke wens om na zijn dood al zijn ongepubliceerde werk te verbranden, en zorgde ervoor dat meesterwerken zoals Het Proces verschenen. [Wikipeda]

Kafka en  Brod ontmoetten elkaar voor het eerst in de Lese- und Redehalle der Deutschen Studenten; een verenigingslokaal aan de Ferdinandstrasse, nu Národní .

Iedere Duitstalige abituriënt van de Middelbare School was hier lid van, tenzij men nationaal-antisemitisch gezind was. De Halle was Duits-liberaal. Men droeg er geen baretten, wel een band in de kleuren zwart-rood-goud met daarop het jaartal van de revolutie 1848. Tussen het Halle-comité en de leden bestond een zeker antagonisme,  want bepaalde corporatieve afdelingen van het comité – de zgn. couleurs – lieten zich alleen zien op de jaarlijkse algemene vergadering waarop door hen  het comité-bestuur gekozen werd en de andere leden, de knorren, of vinken zoals in het Duits genoemd werden, zoals de sectie voor literatuur en kunst waarvan Kafka en Brod deel uitmaakten, volledig genegeerd werden.

 In 1906 haalde Kafka aan de k.k. Deutsche Karl-Ferdinand-Universität in Praag zijn doctoraat rechten.

In juli 1908 vond hij de baan waarnaar hij lang gezocht had bij de Arbeiter-Unfall-Versicherungs-Anstalt für das Königreich Böhmen in Prag.

Grote indruk op Kafka maakte de volks-joodse toneelstukken van de toneelspeler Jiczhak Löwy, die speelde bij een jiddische toneelgroep uit Lemberg (nu Lviv in Ukraina). In 1911 ging hij intensief met die groep uit Lemberg om en organiseerde zelfs een lezing in het joods stadhuis en een tournee in Bohemen.

De dominerende idee in het werk van Kafka is van een niet-verloste wereld, van een ononderbroken dagend gerecht en van de droomwereld die wortelen in het rabbijnse Jodendom en het chassidisme. Hierin ligt de denkwereld van Kafka besloten.

 Speurtocht naar Het slot van Kafka.

1990.  Ergens langs de Elbe of de Moldau moet dat slot van Kafka te vinden zijn, als het tenminste bestaat. We begonnen onze speurtocht in Usti nad Labem (Aussig aan de Elbe). We reden langs de Elbe om de Elbe te zien. Maar je kon de Elbe niet eens zien. Er lag een  brede spoorlijn naast de rivier en de weg dicht langs de bergrand, zodat we niet konden zien wat er op de berg stond, als er al een burcht zou zijn. Dus we wilden  daar keren, want dat ging niet, te smalle weg. Een stuk verderop was er wel ruimte. En toen zagen we een hoge rots met daarop een burcht met één toren en daaronder was een weggetje naar boven. Zou dat de burcht zijn waar Kafka het over heeft in Das Schloss? Het zou best kunnen. Toen we een flink eind hadden gereden over dat grindweggetje vol gaten, kwamen we langs een oud cafeetje, dat  dicht was. Hier veranderde het weggetje in twee karresporen. Dus we zetten de auto neer bij de kroeg en gingen te voet verder. Een stuk verderop konden we er niet door, je zag de burcht wel liggen, maar er stond een hoog hek met een bord verboden toegang. De burcht was onbereikbaar. Dan maar terug naar dat cafeetje. Dat was inmiddels wel  opengegaan. Aan de kroegbaas vroeg ik wie daar dan boven in het slot woonde. Daar woonde niemand, alleen een beheerder, zei de kroegbaas. Die paste op dat slot. Maar daar wou hij niet verder niet over praten en hij keek erbij dat alleen de vraag al getuigde van ongepaste nieuwsgierigheid. We hadden nog niets besteld. Wellicht zou dat helpen. Dus we bestelden maar een groot en een klein bier en twee appelsap. Maar ze hadden alleen grote bieren. Dus toen die baas het bier bracht, vroeg ik hem nog of dat slot toevallig hetzelfde was als dat in het boek van Kafka. Dat wist de baas niet. Hij had geen zin of was het een soort schrik voor de sloteigenaar dat hij niets mocht of wou zeggen. Hij las geen boeken, zei hij, allemaal verzinsels.

Ik had het idee dat het dit slot was dat Kafka had geïnspireerd bij het schrijven van zijn boek. Ook verderop langs de Elbe en de Moldau tot aan Praag was er geen burcht te vinden, laat staan dat die ook maar enigszins voldeed aan het beeld dat ik had van het slot in het boek. Daar eindigde onze fysieke speurtocht.

In die jaren 90 had je nog geen gsm om iets op het internet op te zoeken, dus onlangs heb ik mijn speurtocht met boek en internet voortgezet.  

2025

Wat staat er in het boek over het slot?

 De beginzin: “Het was laat in de avond toen K. aankwam. Het dorp lag diep onder de sneeuw. Van de berg waarop het slot stond was niets te zien.” K. die zegt dat hij een landmeter is en door de slotvoogd is ontboden,  neemt zijn intrek in een herberg in het dorp. De volgende morgen is het helder weer en begint K. aan de lange klim naar de burcht. “Na een lange tocht ziet hij vanuit de verte de omtrekken van het slot.

“Het was (…) een uitgestrekt complex dat uit vele dicht tegen elkaar staande lage bouwsels bestond. Slechts één toren, zag K.”

Bij  het naderen “stelde het slot hem teleur. “Het was (…) een armzalige verzameling van dorpshuizen” weliswaar van steen, “maar de verf was reeds lang afgebladderd  en de steen scheen af te brokkelen. 

De toren “was een eentonig rond bouwsel (…) en bedekt met een plat dak met een borstwering waarvan de tinnen onzeker, onregelmatig, brokkelig (…) tegen de blauwe hemel geschulpt stonden.” Maar hoever hij ook loopt, het slot komt niet dichterbij; hij blijft dolen in het dorp. Hij zal het slot niet bereiken, nu niet, maar nooit. Ook lijkt het dat de bewoners van het dorp bang zijn voor de slotvoogd; ze durven er niet over te praten, net als die kroegbaas.

Het verhaal zit vol misverstanden en wantrouwen. Als K. vanuit de herberg zelf telefoneert met het slot en zich voordoet als zijn assistent en vraagt wanneer mag mijn meester (dus K. zelf) op het slot komen, luidt het antwoord: “Nooit”.

De roman eindigt midden in de zin: “Maar wat ze zei”---  Dat zullen we nooit weten. Hier houdt het manuscript op. Er zijn verder nog wat lege bladzijden. Kafka overleed toen hij nog met de roman bezig was..

Alles aan het slot voldeed aan de beschrijving van Kafka. Een lang pad naar boven, een ruïne van armzalige gebouwen en die ronde toren. Die heeft hier een licht schuin oplopend dak, met pannen, maar op het schilderij van Richter hieronder zie je nog een plat dak met die verweerde kantelen. Het dorp waar de landmeter verbleef ligt ver (niet zichtbaar op de foto) daaronder aan de Elbe in Strekov. Aan de overzijde van de rivier ligt Usti. Al in de 19^de eeuw was de burcht in Strekov een bestemming voor een romantisch uitje. Men voer met een bootje met een zanger die op de harp speelde naar Schreckenstein, zoals te zien is op het schilderij van Richter hieronder. Mogelijk verbeeldt Richter hier de levensweg die voorons allen eindig is.

                             

 

Dit moet het slot zijn dat alleen al door de naam: Schreckenstein iedereen schrik aanjaagt. Verder op weg naar Praag was langs de Elbe of de Moldau geen slot te zien. We hadden het slot gevonden waardoor Kafka was geïnspireerd. Maar of die landmeter echt bestaan heeft?

Allemaal verzinsels natuurlijk.

.