Het postmodernisme als zondebok

 

Het postmodernisme als zondebok

 

Artikel in De Groene Amsterdammer, 25.1.2018

 

[Kerngedachte van het artikel]

 

Het Post Modernisme krijgt van alt-right en hun conservatieve vrienden (The Post Online) (Forum voor Democratie) zowat de schuld van alles; het PM is de ideologische wortel van het nieuwe kwaad. Waarom?

Het PM is een politieke ideologie: links met een overdreven sympathie voor de onderdrukten in de samenleving en met de intentie om machtstructuren (van rechts) te ontmantelen.

Het PM is het intellectuele neefje van het cultuurmarxisme, dat streeft naar volledige gelijkheid van allen waardoor het de ruggengraat uit de traditionele samenleving trekt.

Vooral het postmoderne relativisme zou het onderscheid tussen feit en fictie willen wegpoetsen en de (door ‘witten’ geschreven) geschiedenis willen herschrijven. De aanhangers vinden dat  niemand zich mag onderscheiden of onderscheid mag maken op basis van kennis, kunde of afkomst.

 

Zo zijn er op The Post Online (TPO) allerlei artikelen te vinden waarin het postmodernisme de vreselijkste dingen in de schoenen krijgt geschoven. Vooral schrijfster Sietske Bergsma zit met de postmodernen in haar maag. Ze noemt ze ‘hypocriet’ of ‘gekkies’ en schrijft: ‘Postmodernisten, van Social Justice Warriors tot feministen, tot serieuze, meestal linkse wegkijkers, geloven nergens in, behalve in het politieke activisme dat de gevolgen (onderdrukking van vrouwen en minderheden) van waarheidsclaims desnoods met geweld ongedaan moet maken.’ [De Groene]

Ze beginnen bijvoorbeeld al te schuimbekken bij het zien van Zwarte Piet of een standbeeld van Michiel de Ruyter, terwijl ze de vrouwenonderdrukking van de islam vergoeilijken.  Die aanhangers vormen de linkse elite die sinds de neo-marxistische revolutie anno 1968 alle touwtjes in handen heeft.

 

Het wordt dus tijd dat deze linkse elite wordt opgeruimd. Dat is het doel van rechts-conservatieve partijen ofwel de Europese patriotten, die overal in Europa opkomen,in politieke partijen zoals PVV, FvD in NL, de OFP in Oostenrijk, die in Duitland--AFD- PiS in Polen etc.

 

Eén van de spreekbuizen van de linkse elite is het blad  De Gids (dit blad bestaat al meer dan 180 jaar, sinds 1837)  maar is toch zo postmodern als de tyfus.

 

Dit stond in De Gids van 2016-nr 1

 

Het Avondland, dat is het Europa in het boek van Oswald Spengler Der Untergang des Abendlandes (1918)  zit – volgens alt-rechts - in de verdrukking en dat loopt uit op onverkwikkelijke toestanden. De anti islamitische protestbewegingen bedienen zich van een vocabulaire dat rechtstreeks tot  de behoeftige verbeelding spreekt:  citaat:  

 

het combineert een Spengleriaanse grondtoon over de ondergang van het Avondland met aanklachten tegen de Lügenpresse en een klaarblijkelijke kongsi van de elite die het Europese continent moedwillig zou doen overspoelen met moslims. Eén blik op het idioom van de Patriotische Europäer is genoeg om te zien dat het hier een beweging betreft die haar politieke program baseert op een donker visioen over neergang en verval, over de vernietiging van de cultuur door de toestroom van islamitische immigranten, en over hoogverraad van de elite aan het volk. Er is alle reden tot wantrouwen tegen dergelijke hallucinante ondergangsretoriek. (…) de retoriek over cultuur, identiteit en afkomst die ten grondslag ligt aan het nationalisme is in Europa de norm. 

 

 

 

 

Is dat zo?

 

Je had het kunnen voorspellen.

In 1968 en 1969 haalden de studenten en links-activistische vakbondsleden de stoeptegels uit de straat want daaronder lag het strand. Verbeelding, image [spreek uit: imazje] en spel waren de gestes van Provo dat de macht tartte, niet met geweld maar met ludieke acties. Agenten moesten condooms uitdelen, etc.

De meer politieke kant, het neo-marxistische streven om de instituten te ontdoen van de regenten, van de hiërarchische stofnesten, had eigenlij alleen succes op een aantal universiteiten, de Sorbonne voorop, maar ook in Leuven (Walen buiten) Tilburg, Nijmegen en de Universiteit van Amsterdam,  vooral aan faculteiten als politicologie, sociologie en talen en ook pabo’s en tekenacademies, maar vrijwel nergens anders was er de  lieve=r=evolutie  ---

Er werden wat instituten gedemocratiseerd, er kwam een links liberale partij (nu ook uit de elite D66) maar gaandeweg werd de hele democratisering van de instituten regeltje voor regeltje weer in het traditionele spoor gedrongen, waardoor weer tegenstand ontstond zoals een nieuwe Maagdenhuisbezetting (van de ene kant) of de terugkeer van het getolereerde wanggedrag onder de corpsstudenten (rechts).

Waar zijn de neo marxisten? Bij de SP zitten er vast een paar, in sommige instituten aan de UvA (Wekker worden) maar links is al lang haar macht kwijt. Van China tot Chili, het is allemaal consumptie, facebookpret, Tiktok en instagram. Het woord is aan alt-right!

Je had het kunnen voorspellen al heeft het toch twee generaties geduurd. Maar nu zijn er  Baudet, (astrologen en pseudo-intellectuelen), Wilders (de ontevredenen) en Henk Vermeer (de boeren). En een VVD die met die kant flirt. Ook het liberalisme is ernstig naaar rechts opgeschoven.

Nu regeert via de (a-)sociale media het fake-nieuws, kortom de leugen regeert.  

 

Bachmann, Ingeborg

Ingeborg Bachmann (1926-1973)

In De Groene Amsterdamer verscheen een essay van Joke J. Hermsen  over Ingeborg Bachmann onder de titel: 'Het was moord'. (23 juli 2026). Er is honderd jaar na haar geboorte weer volop aandacht voor het radicale proza van Ingeborg Bachmann en voor haar leven, getuige twee biografiëen en enkele onlangs verschenen essays, diverse theaterstukken, een opera en een documentaire.. In haar bekendste boek Malina (1971) dat deel zou moeten uitmaken van de trilogie Todesarten moet de naamloze hoofdpersoon (een vrouw) gedwongen door drie mannen (haar geliefde, haar vader en haar mannelijke alter ego genaamd Malina) haar leven opgeven door te verdwijnen in een scheur in de muur. De laatste woorden van de roman zijn: 'Het was moord'. Ook de trilogie Todesarten gaat over de manier waarop vrouwen worden vermoord of aangezet tot zelfmoord.Al is het boek dus 55 jaar oud, laat dat niet onverlet dat het aantal gevallen van femicide en (seksueel) geweld tegen vrouwen schrikbaren zijn. (Aldus Joke Hermsen). In dit blog verscheen al  eerder twee artikelen over Ingeborg Bachmann (Niebla en Malina).

Blanche Wittman

 Blanche Wittman     

 Deze vrouw heeft echt bestaan; ze was de laboratoriumassistente van Marie Curie. Marie en Blanche zijn ook de hoofdpersonen in een boek van Per Olov Enquist: Blanche en Marie. Blanche was bij haar overlijden 102 centimeter lang en woog 42 kilo. Ze was toen nog maar een torso met een hoofd en een rechterarm. De rest was wegens stralingsziekte geamputeerd. 

Tussen 1878 en 1893 [dus nog voor ze assistente werd van Marie Curie] was ze opgenomen in het Salpêtrière-ziekenhuis in Parijs, met de diagnose hysterie. In 1893 was zij plotseling genezen. “Hysterie,” vervolgt Enquist, “was in die tijd bij vrouwen een heel normale ziekte; uitgerekend in die jaren was het een gewone ziekte die bijna tienduizend vrouwen trof, maar na de dood van professor Charcot hield ze op normaal te zijn." Dat betekende dat de ziekte plotseling toch zeldzamer was dan gedacht. Charcot en zijn assistent Sigmund Freud behandelde hysterische vrouwen door o.a. hypnose toe te passen tijdens openbare experimenten waarbij de vrouwen naakt te zien waren. Dit trok bezoekers van over de wereld. Blanche fantaseerde later dat zij Charcot had vermoord.

        Op het schilderij:een van de openbare experimenten van Charcot (midden) met Blanche Wittman            tijdens een aanval van hysterie in het Salpêtrière ziekenhuis in Parijs. .

Toen ze bij Marie Curie in dienst ging, kreeg zij een haast extatische fascinatie voor het geheimzinnige licht dat het uit pekblende gewonnen radium uitstraalde. De radio-actieve straling kostte haar al haar ledematen behalve dan haar rechterarm en uiteindelijk zowel haar leven als dat van Marie Curie

Briggitte Bardot {eigen notities]

 

Brigitte Bardot

 

            In de documentaire over BB die de NRT uitzond op 14 december 2010 bleek dat onze dierenredster zich al op jonge leeftijd achtervolgd wist door hordes paparazzi getuige een herhaalde scène voor het filmpaleis in Cannes waar zij omstuwd door fotografen en politie onderuit gaat en door stoere agenten wordt weggedragen. Opvallende details: de kleuren van haar kleed en haar haren even goud. Je ziet hier een vroege drijfjacht van de persfotografen op beroemdheden die later o.a. prinses Diana noodlottig zou worden. Andere aardige details: die leuke vissersbootjes in het haventje van Saint Tropez. Dit jaar [2010] lag daar in juni een jacht uit Kingston Town dat vier Tropezhuizen breed en meer dan een huis hoog was. Er kon nauwelijks een bootje bij. Je kon er ook een rondvaart maken naar ‘de eilanden van de beroemdheden’ o.a. bij BB dus. Grote verrekijkers op het dek. Het volle parkeerterrein bij het dorp was groter dan heel Saint Tropez zelf. Een ander opvallend punt in de films waarin Bardot later optrad, was de voorkeur voor het criminele circuit, een beetje van de luchtige kluchtige kant, maar toch flirten met de misdaad. Zo kwam er een korte clip langs waarin BB en Serge Gainsbourg samen Bonnie en Clyde speelden. Ook had die laatste met BB een hijgliedje gemaakt dat, uiteindelijk niet met BB maar met Jane Birkin is uitgebracht. Wie kent het niet, dit lied? 

En ook leuk: een portret van BB van Cees van Dongen. BB overleed in 2025 en werd 91 jaar.

 

Kafka :Speurtocht naar het Slot

 

Kafka, Franz

 Franz Kafka en Max Brod waren boezemvrienden, maar vooral cruciaal voor de literatuurgeschiedenis. Dankzij Brod werd Kafka wereldberoemd. Brod negeerde Kafka's uitdrukkelijke wens om na zijn dood al zijn ongepubliceerde werk te verbranden, en zorgde ervoor dat meesterwerken zoals Het Proces verschenen. [Wikipeda]

Kafka en  Brod ontmoetten elkaar voor het eerst in de Lese- und Redehalle der Deutschen Studenten; een verenigingslokaal aan de Ferdinandstrasse, nu Národní .

Iedere Duitstalige abituriënt van de Middelbare School was hier lid van, tenzij men nationaal-antisemitisch gezind was. De Halle was Duits-liberaal. Men droeg er geen baretten, wel een band in de kleuren zwart-rood-goud met daarop het jaartal van de revolutie 1848. Tussen het Halle-comité en de leden bestond een zeker antagonisme,  want bepaalde corporatieve afdelingen van het comité – de zgn. couleurs – lieten zich alleen zien op de jaarlijkse algemene vergadering waarop door hen  het comité-bestuur gekozen werd en de andere leden, de knorren, of vinken zoals in het Duits genoemd werden, zoals de sectie voor literatuur en kunst waarvan Kafka en Brod deel uitmaakten, volledig genegeerd werden.

 In 1906 haalde Kafka aan de k.k. Deutsche Karl-Ferdinand-Universität in Praag zijn doctoraat rechten.

In juli 1908 vond hij de baan waarnaar hij lang gezocht had bij de Arbeiter-Unfall-Versicherungs-Anstalt für das Königreich Böhmen in Prag.

Grote indruk op Kafka maakte de volks-joodse toneelstukken van de toneelspeler Jiczhak Löwy, die speelde bij een jiddische toneelgroep uit Lemberg (nu Lviv in Ukraina). In 1911 ging hij intensief met die groep uit Lemberg om en organiseerde zelfs een lezing in het joods stadhuis en een tournee in Bohemen.

De dominerende idee in het werk van Kafka is van een niet-verloste wereld, van een ononderbroken dagend gerecht en van de droomwereld die wortelen in het rabbijnse Jodendom en het chassidisme. Hierin ligt de denkwereld van Kafka besloten.

 Speurtocht naar Het slot van Kafka.

1990.  Ergens langs de Elbe of de Moldau moet dat slot van Kafka te vinden zijn, als het tenminste bestaat. We begonnen onze speurtocht in Usti nad Labem (Aussig aan de Elbe). We reden langs de Elbe om de Elbe te zien. Maar je kon de Elbe niet eens zien. Er lag een  brede spoorlijn naast de rivier en de weg dicht langs de bergrand, zodat we niet konden zien wat er op de berg stond, als er al een burcht zou zijn. Dus we wilden  daar keren, want dat ging niet, te smalle weg. Een stuk verderop was er wel ruimte. En toen zagen we een hoge rots met daarop een burcht met één toren en daaronder was een weggetje naar boven. Zou dat de burcht zijn waar Kafka het over heeft in Das Schloss? Het zou best kunnen. Toen we een flink eind hadden gereden over dat grindweggetje vol gaten, kwamen we langs een oud cafeetje, dat  dicht was. Hier veranderde het weggetje in twee karresporen. Dus we zetten de auto neer bij de kroeg en gingen te voet verder. Een stuk verderop konden we er niet door, je zag de burcht wel liggen, maar er stond een hoog hek met een bord verboden toegang. De burcht was onbereikbaar. Dan maar terug naar dat cafeetje. Dat was inmiddels wel  opengegaan. Aan de kroegbaas vroeg ik wie daar dan boven in het slot woonde. Daar woonde niemand, alleen een beheerder, zei de kroegbaas. Die paste op dat slot. Maar daar wou hij niet verder niet over praten en hij keek erbij dat alleen de vraag al getuigde van ongepaste nieuwsgierigheid. We hadden nog niets besteld. Wellicht zou dat helpen. Dus we bestelden maar een groot en een klein bier en twee appelsap. Maar ze hadden alleen grote bieren. Dus toen die baas het bier bracht, vroeg ik hem nog of dat slot toevallig hetzelfde was als dat in het boek van Kafka. Dat wist de baas niet. Hij had geen zin of was het een soort schrik voor de sloteigenaar dat hij niets mocht of wou zeggen. Hij las geen boeken, zei hij, allemaal verzinsels.

Ik had het idee dat het dit slot was dat Kafka had geïnspireerd bij het schrijven van zijn boek. Ook verderop langs de Elbe en de Moldau tot aan Praag was er geen burcht te vinden, laat staan dat die ook maar enigszins voldeed aan het beeld dat ik had van het slot in het boek. Daar eindigde onze fysieke speurtocht.

In die jaren 90 had je nog geen gsm om iets op het internet op te zoeken, dus onlangs heb ik mijn speurtocht met boek en internet voortgezet.  

2025

Wat staat er in het boek over het slot?

 De beginzin: “Het was laat in de avond toen K. aankwam. Het dorp lag diep onder de sneeuw. Van de berg waarop het slot stond was niets te zien.” K. die zegt dat hij een landmeter is en door de slotvoogd is ontboden,  neemt zijn intrek in een herberg in het dorp. De volgende morgen is het helder weer en begint K. aan de lange klim naar de burcht. “Na een lange tocht ziet hij vanuit de verte de omtrekken van het slot.

“Het was (…) een uitgestrekt complex dat uit vele dicht tegen elkaar staande lage bouwsels bestond. Slechts één toren, zag K.”

Bij  het naderen “stelde het slot hem teleur. “Het was (…) een armzalige verzameling van dorpshuizen” weliswaar van steen, “maar de verf was reeds lang afgebladderd  en de steen scheen af te brokkelen. 

De toren “was een eentonig rond bouwsel (…) en bedekt met een plat dak met een borstwering waarvan de tinnen onzeker, onregelmatig, brokkelig (…) tegen de blauwe hemel geschulpt stonden.” Maar hoever hij ook loopt, het slot komt niet dichterbij; hij blijft dolen in het dorp. Hij zal het slot niet bereiken, nu niet, maar nooit. Ook lijkt het dat de bewoners van het dorp bang zijn voor de slotvoogd; ze durven er niet over te praten, net als die kroegbaas.

Het verhaal zit vol misverstanden en wantrouwen. Als K. vanuit de herberg zelf telefoneert met het slot en zich voordoet als zijn assistent en vraagt wanneer mag mijn meester (dus K. zelf) op het slot komen, luidt het antwoord: “Nooit”.

De roman eindigt midden in de zin: “Maar wat ze zei”---  Dat zullen we nooit weten. Hier houdt het manuscript op. Er zijn verder nog wat lege bladzijden. Kafka overleed toen hij nog met de roman bezig was..

Alles aan het slot voldeed aan de beschrijving van Kafka. Een lang pad naar boven, een ruïne van armzalige gebouwen en die ronde toren. Die heeft hier een licht schuin oplopend dak, met pannen, maar op het schilderij van Richter hieronder zie je nog een plat dak met die verweerde kantelen. Het dorp waar de landmeter verbleef ligt ver (niet zichtbaar op de foto) daaronder aan de Elbe in Strekov. Aan de overzijde van de rivier ligt Usti. Al in de 19^de eeuw was de burcht in Strekov een bestemming voor een romantisch uitje. Men voer met een bootje met een zanger die op de harp speelde naar Schreckenstein, zoals te zien is op het schilderij van Richter hieronder. Mogelijk verbeeldt Richter hier de levensweg die voorons allen eindig is.

                             

 

Dit moet het slot zijn dat alleen al door de naam: Schreckenstein iedereen schrik aanjaagt. Verder op weg naar Praag was langs de Elbe of de Moldau geen slot te zien. We hadden het slot gevonden waardoor Kafka was geïnspireerd. Maar of die landmeter echt bestaan heeft?

Allemaal verzinsels natuurlijk.

.

Mimèsis, wat is dat?

 

Mimèsis

Wat is dat?

      

Dit Griekse woord betekent nabootsing. Aristoteles meent dat kunst imitatie is; een spiegel aan de wereld voorhouden, de werkelijkheid nabootsen; ook om ervan te kunnen leren. Horatius denkt dat kunst een verbeterde nabootsing moet zijn; waardoor het nuttige zich verenigt met het aangename. Dit is de idee van de aemulati (=verbetering)o. Och zei de cynicus: Ik verenig het nutteloze met het onaangename.

Het begrip mimèsis is ook verwant met het Engelse mimicry; dat is doen of je de gedaante van iets/iemand anders aanneemt. Mimèsis is de Platoons idee: de dingen die we zien zijn schaduwen of vormen van het verborgen ding an sich.

Hamlet zegt het zo: Acteren is een spiegel voorhouden aan de natuur. Nochtans sloeg hij zulke ergerlijke wartaal uit dat zijn geliefde Ophelia zich verdrinkt.

[Bron: E. Auerbach: Mimèsis]

 

Savonarola

 

Als er feest gevierd wordt, zijn er altijd roetstrooiers in de buurt. Want feesten is niet alleen slecht voor de nachtrust, maar vooral voor de ziel. En als de feesten een volkstraditie worden, dan zal er hel en verdoemenis over worden gepreekt. Het carnaval is al zolang het wordt gevierd een geliefd mikpunt. In 1492 was heel Florence in de greep van de donderpreken van de prior van het San Marco klooster, de dominicaan Girolamo Savonarola. De Florentijnen zouden door God gestraft worden “ vanwege uw zonden, uw wreedheid, uw inhaligheid, uw wellust en uw eerzucht…” Twee jaar later trok Karel VIII, de koning van Frankrijk, Florence binnen en verjoeg er de heersende familie Medici. Savonarola zette nog een tandje bij en voorspelde een zondvloed: “ Ik zal wateren over de aarde doen stromen,” en prompt overstroomde de Tiber. Die ramp trof weliswaar niet Florence, hoewel daar de bliksem insloeg in de duomo, maar de schrik zat er goed in. Michelangelo, was zeer onder de indruk van deze monnik, die dacht dat hij profeet was en zichzelf vergeleek met Noach. Het thema van de zondvloed, een van de bekendste verhalen uit de bijbel, zou Michelangelo later uitwerken in het grote fresco in het plafond van de Sixtijnse kapel.

            Waren het de Medici die hem aanboden kardinaal te worden, mits hij zijn toon matigde? Savonarola wees dit af met de woorden: “Ik hoef geen hoeden of grote of kleine mijters; het enige wat ik wil, is wat jullie je heiligen hebben gegeven: de dood. Een rode hoed, een hoed van bloed, dat is wat ik begeer.” [1] En hij droomde van een vreugdevuur der ijdelheden. Overbodige en luze voorwerpen en bedrijvers van sodomie (homo’s) moesten worden verbrand. Gelukkig lieten ze die laatsten met rust, maar schaakborden, speelkaarten, haarnetjes en parfumflesjes, als ook muziekinstrumenten, wandtapijten, schilderijen en de boeken van Dante, Petrarca en Boccaccio moesten branden en wel met carnaval op vette dinsdag; de dag voor de vasten begon.

Het was dinsdag 7 februari 1497. “In de ochtenduren had een talrijke menigte de plechtige mis bijgewoond welke opgedragen was door Savonarola. In de namiddag trok het volk in een lange processie door de straten van de stad. Op de Piazza [della Signoria] had een grote menigte kunstvoorwerpen bijeengebracht en hoog opgestapeld (…) Gedurende het karnaval hadden de dwepende volgelingen van Savonarola uit huizen en openbare gebouwen alles weggesleept wat zij machtig konden worden aan weelde en kunstvoorwerpen.” De stapel groeide tot meer dan twintig meter en er boven op werd een reusachtig beeld van het karnaval gezet. Onder het zingen van godsdienstige liederen wordt de stapel in brand gestoken; alle klokken luiden; de menigte wordt waanzinnig van geestdrift. Zo eindigde het carnaval in Florence in 1497.

In 1498 wordt dit tafereel herhaald,. Maar er verandert iets. Er komt verzet uit de schrijversgroep van Francesco Colonna van de Hypnerotomachia Poliphili  – in 1499 werd dit vreemd gestileerde en kostbare boek gepubliceerd. De zoektocht naar dit boek en zijn betekenis wordt verhaald in de Amerikaanse bestseller The Rule of Four [2]–

Met die boetepater liep het slecht af. In hetzelfde jaar al werd hij door paus Alexander VI in de ban gedaan. Op 9 april 1498 werd hij gevangen gezet, beschuldigd van ketterij en opruiende prediking. Op 23 mei wordt Savonarola op dezelfde plek op de Piazza opgehangen. Daarna werd zijn lijk verbrand en de as in de Arno gesmeten. Want wie roet strooit, zal zelf verstrooid worden.

           

 

---

[1] T. Parks, Het Medicigeld, Amsterdam, 2007. De Arbeidererspers. p. 243

[2] I. Calwell, D. Thomason, The Rule of Four, 2004