Kafka, Franz
Franz
Kafka en Max Brod waren boezemvrienden, maar vooral cruciaal voor de
literatuurgeschiedenis. Dankzij Brod werd Kafka
wereldberoemd. Brod negeerde Kafka's uitdrukkelijke wens om na zijn dood al
zijn ongepubliceerde werk te verbranden, en zorgde ervoor dat meesterwerken
zoals Het
Proces verschenen. [Wikipeda]
Kafka en Brod
ontmoetten elkaar voor het eerst in de Lese-
und Redehalle der Deutschen Studenten; een verenigingslokaal aan de Ferdinandstrasse,
nu Národní .
Iedere Duitstalige abituriënt van de Middelbare School was
hier lid van, tenzij men nationaal-antisemitisch gezind was. De Halle was Duits-liberaal. Men droeg er
geen baretten, wel een band in de kleuren zwart-rood-goud met daarop het
jaartal van de revolutie 1848. Tussen het Halle-comité en de leden bestond een
zeker antagonisme, want bepaalde
corporatieve afdelingen van het comité – de zgn. couleurs – lieten zich alleen
zien op de jaarlijkse algemene vergadering waarop door hen het comité-bestuur gekozen werd en de andere
leden, de knorren, of vinken zoals in het Duits genoemd werden, zoals de sectie
voor literatuur en kunst waarvan Kafka en Brod deel uitmaakten, volledig genegeerd
werden.
In juli 1908 vond hij de baan waarnaar hij lang gezocht had
bij de Arbeiter-Unfall-Versicherungs-Anstalt
für das Königreich Böhmen in Prag.
Grote indruk op Kafka maakte de volks-joodse toneelstukken van de toneelspeler Jiczhak Löwy, die speelde bij een jiddische toneelgroep uit Lemberg (nu Lviv in Ukraina). In 1911 ging hij intensief met die groep uit Lemberg om en organiseerde zelfs een lezing in het joods stadhuis en een tournee in Bohemen.
De dominerende idee in het werk van Kafka is van een
niet-verloste wereld, van een ononderbroken dagend gerecht en van de
droomwereld die wortelen in het rabbijnse Jodendom en het chassidisme. Hierin
ligt de denkwereld van Kafka besloten.
De
nieuwste Nederlandse vertaling van Das Schloss van Franz Kafka luidt: Het
Kasteel in plaats van het gebruikelijke Het Slot. Hoe komt dat?
Vindt de vertaler, Willem van Toorn, Slot
een ouderwets woord? In het Engels is de gebruikelijke vertaling The Castle,
omdat het Engelse woord slot niet synoniem is aan kasteel,
maar aan een deurslot bijvoorbeeld. Zouden we het boek niet kopen, omdat het dan
over sleutels en sloten gaat?
Het Duitse
en Nederlandse woord-Schloss en slo-t voor een burcht, ligt dichter bij de wereld
van Kafka, omdat het de bijbetekenis heeft van gesloten, niet of moeilijk
toegankelijk, terwijl een kasteel, zowel een grimmig gebouw als een
sprookjespaleis van Disney kan zijn. Een Engelse illustrator heeft de omslag
zelfs voorzien van een foto van Neuschwannstein; het typische Eftelingkasteel.
Die illustrator heeft duidelijk het boek niet gelezen.
Een
slot roept al sombere gevoelens op: moeilijk bereikbaar op een bergtop, donkere
muren, geen ramen. In de nacht een zwart en dreigend silhouet en bij Kafka dat
zelfs niet.
“Het was laat in de avond toen K. aankwam. Het dorp lag diep
onder de sneeuw. Van de berg waarop het slot stond, was niets te zien, hij was
omgeven door mist en duisternis., zelfs niet het zwakste schijnsel duidde aan
waar het grote slot lag. Lange tijd stond K. stil op de houten brug die van de
grote weg naar het dorp leidde, en keek omhoog in de schijnbare leegte.”
Dat Het
Slot een vertaling is die beter past bij Kafka, komt niet alleen omdat K., de
hoofd-persoon. ronddwaalt in een onbegrepen leegte, maar ook omdat Kafka dat
als jongeman ook zelf zo formuleert in de brieven aan zijn vriend: Oscar
Pollak. Volgens Kafka moet een boek zijn als een bijl voor de dichtgevroren zee
in ons. En menig boek werkt als een sleutel naar vreemde zalen van je eigen
slot.
De bijl
die het ijs splijt van de bevroren zee in ons en die de toegang biedt naar de
vreemde zalen in ons eigen slot. Dat is niet het sprookjeskasteel van
Neuschwannstein, maar ons eigen spookslot met zijn vreemde zalen; het
huiveringwekkende doolhof van onze gevoelens en ons brein.
