LEIJSTEEN 10
Soms doen mensen gif in het eten van hun partner omdat de
liefde in haat is verworden.
Meestal zijn het vrouwen die hun man vergiftigen, terwijl
mannen eerder doodslaan, ook al staan er wetten in de weg en praktische
bezwaren.
Ook doen vrouwen wel eens gif in hun eigen eten omdat ze
diep ongelukkig zijn met hun saaie bestaan,
Madame Bovary had een brave maar saaie man in een saai dorp
met saaie bewoners
Het grootste evenement in die tijd, de tijd in het dorp
waarin Madame Bovary leefde, was de landbouwtentoonstelling.
Voor de rest was er niks te doen.
Het leven leek daar toen wel op wat nu een intelligente
lockdown heet.
Emma Bovary kon wel gaan winkelen in de grote stad en
stiekem haar minnaar ontmoeten, maar het hielp al maar niet tegen de overvloed
aan tijd om niets te doen.
Dus ze nam een kopje arsenicum en verwoestte daarmee haar
ingewanden, zodat het zwart uit haar mond liep.
Men vond het boek van Flaubert een schandalig werk.
Dat was heel goed voor de verkoop.
Rond de eeuwwisseling, dus rond 1900, verschenen er wel meer
schandelijke boeken.
Zo had je Pijpelijntjes, dat gaat over twee homoseksuele
mannen.
De titel verwijst niet naar een seksuele bezigheid maar naar
de volkswijk De Pijp in Amsterdam.
De verkoop van het boek verliep nogal vreemd.
Het bleek dat iemand de hele voorraad van alle boekhandels
in de stad opkocht.
De koper, de arts Aletrino, had zichzelf in één van die twee
mannen herkend.
De schrijver Jacob Israël de Haan werd later vermoord, niet
omdat hij dit schandelijke boek had geschreven, maar omdat hij, toen hij als
zionist naar Palestina was gegaan, het opnam voor de rechten van de
Palestijnen.
De Haan zag dat de zionisten de Palestijnen het liefst zouden
verjagen uit het beloofde land.
Dat had God gedaan.
Niet de moord maar het land beloven.
Nu zijn de zionisten met bommen en granaten de Palestijnen
definitief aan het verjagen.
Een ander schandelijk boek rond 1900 heette Een liefde.
De schrijver was Lodewijk van Deyssel.
Zijn eigenlijke achternaam was Alberdingk Thijm,
Hij kwam uit een deftige katholieke familie.
Het boek was bepaald niet deftig met al die seksuele
hartstocht.
In de jaren zestig van de vorige eeuw verschenen er, tot
grote vreugde van de rijpere jeugd, nog veel meer schandelijke boeken.
Het was het decennium van de ophef over zulke boeken van
o.a. Gerard van het Reve, Jan Wolkers en Jan Cremer.
Dat was dan het Nederlandse aandeel in de ophef.
Het allerschandelijkste boek dat wereldwijd voor ophef
zorgde ging over de perverse liefde van ene Humbert Humbert voor Dolores Haze,
alias Lolita.
Lolita was nog geen dertien jaar; toen HH met haar van het
ene motel naar het ander trok.
Nabokov noemde deze pre-puberale meisjes nimfijnen.
In 2025 stond in De Volkskrant: Lolita is geen verhaal over
een minderjarige verleidster, maar een over de vernietiging van een meisje.
Het verhaal werd in 1955 als pornografisch beschouwd en de
schrijver was net als Humbert Humbert, een onbetrouwbare leugenaar en een
pedoseksueel.
Niet zelden worden de daden van de hoofdpersoon in de
schoenen geschoven van de schrijver.
Met die schoenen aan beschrijf ik een ongepast beeld.
Het beeld stemt niet met de werkelijkheid overeen; het is
onjuist.
Ik zou zeggen dat de beelden ontstaan in het hoofd van de lezer
en niet in de schoenen van de schrijver.
Het boek werd uiteraard verfilmd.
Het eerst in 1962 door Stanley Kubrick.
Het probleem van de film is dat het vertelperspectief van de
leugenachtige Humbert ontbreekt.
Dat vertelperspectief is het pleidooi dat Humbert schrijft
in de gevangenis.
Dit pleidooi toont wat Humbert onder de waarheid verstaat en
dat is dus nogal subjectief.
Een film toont ons in beelden wat er gebeurt, niet hoe het
gebeuren in taal verteld wordt.
In Frankrijk hadden ze met expliciete beelden minder moeite
dan de Amerikanen.
De Franse film, beleefde in de tijd de nouvelle vague waarin
de liefde, of liever de seksuele bezigheid, zonder veel scrupules werd getoond.
Meestal bedreef men die liefde op een zolderkamertje onder
een heet zinken dak.
Dat van die heet zinken daken komt, omdat in het oude Parijs
de daken in hun geheel werden bedekt met zinken platen.
In het toneelstuk Kat op een heet zinken dak wordt per
ongeluk gedacht dat het dak van tin was.
Dat komt omdat dat stuk in Amerika speelt en niet in Parijs.
Onder het dak van die Parijse kamertjes werd het in de zomer
bloedheet en in de winter starnakel koud.
Hongerkunstenaars, balletdanseressen, acteurs, modinettes en
etaleurs waren de belangrijkste bewoners van die kamertjes onder zo’n gloeiend
of ijskoud dak.
Parijs is de stad van olala, vanwege de verse aanvoer van
modinettes en soubrettes.
De bekendste film in dit genre heet Irma
Die film werd grotendeels in Los Angeles gemaakt, dus van
expliciete beelden was geen sprake.
Irma is een comédienne en Emma niet.
Die film met Shirley Maclaine als Irma is ongeloofwaardiger
dan het boek over Emma Bovary van Flaubert.
Toch kreeg de film heel veel Oscars en Flaubert veel
misprijzen.
Het leven onder zo’n zinken dak was niet alleen heet of
bitterkoud maar ook armoedig.
Het rook er niet alleen muf en benard, maar evengoed naar
illegaliteit, zoals het beroep van Irma.
Toch is dit geen echte Franse film want de hoofdrollen worden
gespeeld door Amerikanen.
Het gangstermeisje van Remco Campert had ook best onder zo’n
zinken dak gekund, maar die waren er in Amsterdam niet.
Helaas is dat boek niet verfilmd, maar wel is er een
wonderschone stripversie van.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten